پیوندها
صفحه اصلی > حوزه ستاد > ضرورت ها 
ضرورت ها

v      ضرورت بهینه­سازی انرژی و محیط­زیست در جهان

روند فزاینده تقاضای انرژی در جهان در یک قرن گذشته با استخراج و بهره­برداری از سوختهای فسیلی (ذغال‌سنگ، نفت و گازطبیعی) همراه بوده و در پایان سده بیستم میلادی قریب به 90٪ تقاضای انرژی اولیه در جهان با استفاده از منابع انرژی پایان­پذیر فسیلی تامین می­شد. تداوم روند فزاینده تقاضای انرژی از یک سو به محدودیت منابع انرژی اولیه و به مخاطره افتادن امنیت عرضه انرژی منجر می­شد و از طرف دیگر سهم بالای حاملهای انرژی هیدروکربوری در تامین انرژی اولیه مسئله تولید و انتشار گازهای گلخانه­ای و نیز شکل­گیری آلودگی محلی (آلودگی هوا، آب و خاک) را در پی داشته که بدنبال آن افزایش دمای جو زمین، تخریب منابع طبیعی، به خطر افتادن سلامت انسان و افت کیفیت زندگی به یک رویداد نامطلوب در جامعه جهانی تبدیل و بعنوان یک تهدید جدی برای زندگی در کره زمین پدیدار گشته است.

محدویت منابع طبیعی و انرژی و کاهش ظرفیت جذب آلودگی در زیست بوم (اکوسیستم) سبب شده است توسعه پایدار جامعه انسانی به صورت یک الزام مطرح باشد و کاهش برداشت از منابع پایان­پذیر انرژی و افزایش سهم منابع تجدیدپذیر در سبد انرژی اولیه بعنوان یک چالش بخش انرژی در جهان مورد توجه قرار گیرد. چشم­انداز توسعه بخش انرژی در جهان براساس معیارهای توسعه پایدار (حداکثر بازده تبدیل انرژی و سازگاری بخش انرژی با محیط­زیست) تعریف می­شود. بهینه­سازی انرژی براساس معیارهای مذکور به آزادسازی منابع طبیعی و تامین افزایش تقاضای انرژی از طریق ارتقای بازده تبدیل و بهره­برداری از انرژی منجر می­شود و ارزیابی روند تحولات بخش انرژی در جهان حاکی از آن است که تا سال 2050 در حدود 50٪ مصرف انرژی اولیه در جهان از طریق افزایش بازده و بهینه­سازی انرژی قابل صرفه­جویی است که میزان آن 50 میلیارد بشکه معادل نفت در سال خواهد بود. تحقق این پتانسیل بهینه­سازی انرژی مستلزم بکارگیری اقدامات و راهکارهای فنی و اقتصادی است و حجم سرمایه­گذاری لازم برای بهینه­سازی انرژی در سطح جهان در سه دهه آینده قریب به 15 تریلیون دلار برآورد می­گردد. دستاورد این امر تامین تقاضای حاشیه­ای انرژی از طریق افزایش بازده و کاهش تخریب منابع طبیعی و محدود شدن افزایش دمای کره زمین به کمتر از 2 درجه خواهد بود.

v      ضرورت بهینه­سازی انرژی و محیط­زیست در ایران

روند فزاینده تقاضای انرژی در ایران نیز از اواسط دهه چهل شمسی شروع شد و در سالهای بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به دلیل رشد جمعیت و توسعه اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی به طور گسترده تداوم داشته است.

در سال 1374 موضوع بهینه­سازی انرژی و کنترل آلودگی محیط­زیست در صدر امور سیاستگذاری بخش انرژی قرار گرفت و ضرورت اجرای طرحهای بهینه­سازی انرژی و محیط­زیست در برنامه­های پنج ساله توسعه کشور و قوانین بودجه­های سالانه منظور گشت. از طرف دیگر توسعه انسانی و گسترش فعالیتهای علمی و تحقیقاتی در دهه 1370 شمسی در سطح کشور شکل گرفت. در دو دهه گذشته در بسیاری از دانشگاههای کشور علوم فرارشته­ای در زمینه مهندسی سیستمهای انرژی و محیط­زیست ایجاد و پژوهشکده­های مرتبط با رشته­های مهندسی سیستمهای انرژی و محیط­زیست تاسیس شده­ است. پتانسیل و ظرفیت پژوهش و فناوری در زمینه بهینه­سازی انرژی و محیط­زیست بطور قابل ملاحظه گسترش یافته و این امر شرایط لازم برای پیگیری راهکارهای توسعه فناوری به همراه اقدامات مدیریت انرژی و محیط­زیست و نیز مشارکت در تلاش جهانی برای توسعه فناوری نوین با بازده بالای تبدیل و بازیافت انرژی را فراهم آورده است.

به دلیل اهمیت سیاستهای افزايش بازده انرژی و توجه و تاکید مسئولان و تصمیم­گیران بر موضوع بهینه­سازی انرژی و محیط­زیست، نهادهای تخصصی وابسته به دستگاههای اجرایی سازماندهی و مسئولیت پیگیری برنامه‌های اجرایی بهینه­سازی انرژی و محیط­زیست به آنها واگذار شده است. از طرف دیگر ترغیب و تشویق مردم و بخش خصوصی به بهینه­سازی انرژی و محیط­زیست، بسط فعالیتهای مردمی و شکل­گیری تشکلهای مردمی و شرکتهای خدمات انرژی را در پی داشته است.

گرچه ضرورت بهینه­سازی انرژی و محیط­زیست در سطوح مختلف جامعه مورد توجه و تاکید بوده اجرای سیاستهای بهینه­سازی انرژی و کاهش آلودگی محیط­زیست با چالشهای جدی مواجه است و روند فزاینده تقاضای انرژی و تخریب منابع طبیعی و آلودگی محیط­زیست در دهه 80 شمسی و اوایل دهه 90 تداوم داشته است. بطوریکه پتانسیل صرفه­جویی انرژی در سال 1393 در حدود 23٪ مصرف انرژی اولیه و قریب به 420 میلیون بشکه معادل نفت در سال تخمین زده می­شود. ارزش اقتصادی این حجم از پتانسیل بهینه­سازی انرژی که در کوتاه و میان مدت (دوره 5 ساله) قابلیت بالفعل شدن را دارد بیش از 20 میلیارد دلار در سال است که دستاورد مهم آن ارتقای بهره­وری در کل سامانه اقتصاد کشور و کاهش آلودگی محیط­زیست خواهد بود.

v      ضرورت توسعه فناوری بهینه­سازی انرژی و محیط­زیست:

بهینه­سازی انرژی و محیط­زیست از جمله اقدامات و راهکارهای اساسی برای پیشرفت عمقی نظام اقتصادی و اجتماعی و توسعه پایدار جامعه بشمار می­آید و تحقق آن مستلزم دسترسی به فناوریهای تبدیل و بازیافت انرژی با بازده بالا، قابلیت اطمینان کافی، سازگار با محیط­زیست و دارای توجیه­پذیری اقتصادی است. دسترسی به فناوریهای لازم و پیشرفته براساس معیارهای مذکور ایجاب می­کند گسترش و تعمیق دانش فنی در ارتباط با بهینه­سازی انرژی و محیط­زیست و توسعه فناوری­های نوین تبدیل و بازیافت انرژی با بازده بالا و بالاخره کاربرد صنعتی و تجاری آنها در دستور کار قرار گیرد. لذا گسترش و تعمیق فعالیتهای علمی و توسعه فناوری در مورد اصلاح الگوی مصرف و بهینه­سازی انرژی و محیط­زیست در سند نقشه جامع علمی کشور و در اولویتهای الف منعکس شده است.

بهینه­سازی انرژی و محیط­زیست با چالشهای جدی در کشور مواجه است. ایجاد هماهنگی بین سیاستها و برنامه­های دستگاههای اجرایی؛ شکل­دهی به بازارهای خدمات انرژی و فناوری؛ تدوین خط­مشی برای دستیابی به تعادل پایدار در بازارهای مذکور؛ یکپارچه­سازی اطلاعات انرژی و محیط­زیست؛ فعال نمودن بخش خصوصی، تشکلهای مردم نهاد، و بنگاههای اقتصادی؛ و بالاخره کاربردی نمودن دانش فنی و تجاری­سازی فناوریهای نوین و با بازده بالای انرژی از جمله موارد ضروری محسوب می­شود.